E vërteta për ekonominë shqiptare, nga komunizmi te skemat piramidale dhe pastrimi i parave

Intervistë me z. Artan Gjergji,
Ekspert i Ekonomisë dhe Financave

Bashke-Themelues i Financiarisht i Pavarur (fip.al) , portal per edukimin financiar

 
Intervistoi: Ilir Kalemaj,
Pedagog, Publicist, Eksperti Marrëdhënieve Ndërkombëtare

Podcast: PE(R)SHTJELLIM, NEWSMAX BALKANS

 
Ky diskutim trajton arsyet historike dhe strukturore pas mungesës së një tregu aktiv kapitalesh (borse) në Shqipëri, duke e krahasuar me modelet e zhvilluara ekonomike. Ai gjithashtu shqyrton trashëgiminë e ekonomisë komuniste, sfidat e tranzicionit post-90, krizat financiare dhe gjendjen aktuale të ekonomisë shqiptare, e cila karakterizohet nga varësia nga importi, orientimi drejt shërbimeve dhe mungesa e diversifikimit.
 
Pika Kryesore ku u fokusua biseda në studio:

• Shqipëria, ndryshe nga shumica e vendeve evropiane, nuk ka një bursë aktive, kryesisht për shkak të një sistemi financiar të dominuar nga bankat dhe një qasjeje konservatore ndaj financimit, në krahasim me tregjet e bazuar në kapital. 

• Krijimi i bursave në vendet post-komuniste shpesh ishte një model 'top-down' (nga lart poshtë) i iniciuar nga shteti, ndryshe nga modelet 'bottom-up' (nga poshtë lart) të tregjeve të zhvilluara, të cilat lindën si nevojë e tregut. 

• Trashëgimia e sistemit komunist la Shqipërinë me një ekonomi etatiste (të dominuar nga Shteti) dhe një bazë industriale të dobët, e cila u krijua dhe mbijetoji me mbështetjen e furtë të superfuqive aleate si Jugosllavia (deri ne 1949), Rusia (deri ne 1961) dhe Kina (deri ne 1975. Industria erdhi në përkeqësim që nga prishja me rusët dhe u përkeqësua me prishjen me Kinën pas vitit 1975 dhe u shemb pas vitit 1990, duke çuar në varësi nga importi. 

• Tranzicioni pas vitit 1990, duke përfshirë 'terapinë e shokut', pati një rritje fillestare ekonomike, por u pasua nga një krizë financiare e shkaktuar nga skemat piramidale dhe mungesa e aksesit në kredi për bizneset. 

• Ekonomia shqiptare aktualisht karakterizohet nga mungesa e diversifikimit, varësia e lartë nga importi dhe një fokus te sektorët e shërbimeve (si turizmi), duke e lënë atë të prekshme ndaj rreziqeve të jashtme. 

• Ka pasur mungesë mbështetjeje për biznesin shqiptar dhe prodhimin vendas, ndërsa vendet e rajonit kanë subvencionuar sektorët e tyre, duke krijuar konkurrencë të pandershme. 

• Sistemi financiar ka likuiditet të konsiderueshëm (rreth 15 miliardë euro në banka), por mungon qasja e fermerëve dhe bizneseve të vogla në financim për të investuar në prodhim dhe përpunim. 

• Sjellja e konsumatorëve shqiptarë shpesh favorizon markat e huaja mbi produktet vendase, edhe kur cilësia është e krahasueshme, duke penguar zhvillimin e prodhimit vendas. 

 
Përfundime

• Mungesa e një tregu kapitalesh funksional dhe mbështetja e tepërt ndaj sistemit bankar kanë kufizuar zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. 

• Tranzicioni i vështirë nga komunizmi dhe krizat financiare pas vitit 1990 kanë lënë pasoja të thella, duke krijuar një ekonomi të varur nga importi dhe shërbimet. 

• Për të arritur një zhvillim të qëndrueshëm, Shqipëria duhet të përqendrohet në rritjen e prodhimit vendas, diversifikimin ekonomik dhe mbështetjen e sipërmarrjeve të vogla dhe të mesme. 

• Është i nevojshëm një edukim më i mirë financiar dhe një ndryshim në sjelljen e konsumatorëve për të mbështetur produktet shqiptare dhe për të krijuar vlerë të shtuar në ekonomi. 

Per te pare Podcastin e plote, klikoni linkun: 

https://www.youtube.com/watch?v=iINRo3YAGf4